Hoe De Ruimte in Ede laat zien wat er gebeurt als inwoners echt mee kunnen bouwen

Inwonersparticipatie klinkt soms groot. Alsof er meteen een uitgebreid traject, formele bijeenkomsten of een strak stappenplan nodig zijn. Bij De Ruimte in Ede begint het eenvoudiger: met luisteren, tijd nemen en mensen serieus betrekken bij keuzes die hen direct raken.

De Ruimte is een zelfregiecentrum in Ede. Een laagdrempelige plek waar mensen kunnen binnenlopen voor ontmoeting, herstel, persoonlijke ontwikkeling of gewoon een kop koffie aan tafel. Vooral mensen met psychische klachten of sociaal-emotionele kwetsbaarheid vinden er herkenning en steun. Zonder verwijzing, zonder diagnose als toegangsbewijs en zonder vast zorgplan.

De Ruimte is ook een voorbeeld van inwonersparticipatie in de praktijk. Bezoekers en inwoners met ervaringskennis dachten mee over de bedoeling, de kernwaarden, de inrichting, activiteiten en de manier waarop mensen met elkaar omgaan.

“Een zelfregiecentrum groeit mee met de mensen die er komen,” zegt Nick Bouwman, ervaringsdeskundig coördinator van De Ruimte. “Hun behoeften bepalen stap voor stap wat er ontstaat.”

Een plek waar mensen elkaar dragen

Nick werkt vanuit ervaringsdeskundigheid. Zijn eigen ervaringen met ontwrichting, herstel en ondersteuning vormen een belangrijke basis voor hoe hij naar zorg en welzijn kijkt. Eerder werkte hij onder meer in de forensische ggz, maatschappelijke opvang en als zelfstandig beschermingsbewindvoerder. Steeds opnieuw merkte hij hoe belangrijk het is om naar het verhaal van mensen te luisteren.

“Ik was altijd op de groep, in de huiskamer, bij mensen,” vertelt hij. “Daar gebeurt het. Het gaat over verhalen. Waar komen mensen vandaan? Wat hebben ze meegemaakt? En wat zijn nog positieve dingen in hun leven?”

Die manier van kijken kwam later samen in zijn betrokkenheid bij burgerinitiatieven en herstelwerkgroepen. Daar zag hij hoe mensen elkaar verder kunnen helpen vanuit gedeelde ervaring.

“Mensen hebben elkaar echt iets te bieden,” zegt Nick. “Ze herkennen elkaars ervaringen en kunnen elkaar ook praktisch tot steun zijn.”

Die overtuiging vormt de basis van De Ruimte. De ontmoeting tussen mensen staat centraal. Nick noemt dat een dragende gemeenschap: een plek waar mensen weer van betekenis kunnen zijn voor elkaar.

Samen bouwen aan een nieuwe plek

Voordat De Ruimte de deuren opende, is ongeveer een half jaar gewerkt aan de bedoeling, visie en kernwaarden. Juist in die fase zijn inwoners actief betrokken.

“We hebben een klankbordgroep opgericht,” vertelt Nick. “Daarvoor hebben we partners gevraagd, en ook inwoners. Vooral mensen met ervaringskennis. We zeiden: dit zijn we van plan, wil je meedenken? Het is uiteindelijk voor jullie bedoeld.”

Dat leverde volgens Nick iets belangrijks op: eigenaarschap.

“Mensen vonden het bijzonder dat een zelfregiecentrum echt iets van henzelf mocht worden. Ze mochten zelf mee bepalen wat belangrijk was.”

Daarin ziet Nick een belangrijk verschil met meer formele vormen van participatie. Cliëntenraden en adviesraden kunnen waardevol zijn. Bij De Ruimte ging het om samen bouwen aan een nieuwe plek, vanaf het begin.

“In die klankbordgroep wogen juist de stemmen van inwoners zwaar. We maakten hun stem groot. Wat vind jij hiervan? Hoe zou jij dit willen? Wat heb jij nodig?”

Ervaringskennis als vertrekpunt

Bij het betrekken van inwoners koos De Ruimte bewust voor mensen met ervaringskennis. Mensen die zelf ontwrichtende ervaringen hebben meegemaakt en ook al wat afstand hebben tot hun eigen herstelproces. Daardoor kunnen zij vanuit hun eigen ervaring spreken én breder meedenken.

“Bij een zelfregiecentrum draait het om gedeelde ervaringen,” legt Nick uit. “Om mensen die weten wat ontwrichting betekent. Daarom hebben we bewust gekozen om mensen met ervaringskennis aan tafel te krijgen.”

Voor de ontwikkeling van deze plek was het volgens Nick essentieel om de doelgroep zelf te betrekken.

“Zij weten wat het betekent om vast te lopen in systemen. En zij kunnen een brugfunctie vervullen tussen de leefwereld van inwoners en de systeemwereld van gemeenten en organisaties.”

Veiligheid maken we samen

Een concreet voorbeeld gaat over sociale veiligheid. Vanuit een professionele reflex is het logisch om bij een nieuwe plek huisregels op te stellen. Zeker als er mensen komen met kwetsbaarheid, spanning of ontregeling. Toen De Ruimte dit met bezoekers besprak, kwam er een ander antwoord.

“Mensen wilden beslist geen huisregels,” vertelt Nick. “Ze zeiden: wij zijn met elkaar verantwoordelijk voor deze plek. Wij willen elkaar aanspreken op fatsoenlijk gedrag. We willen het niet vasttimmeren in regels.”

Voor Nick was dat een belangrijk leermoment.

“Vanuit systeemdenken dachten wij: voor sociale veiligheid hebben we regels nodig. Bezoekers zeiden eigenlijk: veiligheid maken we samen. Dat vond ik een heel mooi principe.”

Vrije ruimte vraagt wel om duidelijke grenzen. De manier waarop die grenzen worden bewaakt, is bij De Ruimte vooral gebaseerd op gezamenlijke verantwoordelijkheid.

“Er is af en toe best weleens gedoe. Mensen spreken elkaar dan aan. Vanuit de vraag: dit is toch hoe we hier met elkaar willen omgaan?”

Volgens Nick werkt dat juist omdat mensen De Ruimte als hun eigen plek ervaren. Daardoor ontstaat een andere dynamiek dan wanneer betaalde krachten de regels bewaken.

Ook de fysieke plek werd samen gemaakt

Participatie zat in gesprekken én in praktische keuzes. Toen De Ruimte naar de Molenstraat verhuisde, koos het team ervoor om de bestaande inventaris achter te laten. Die bestond vooral uit kantoormeubilair.

“We hebben bezoekers gevraagd om mee te helpen zoeken naar meubels en spullen. Uiteindelijk is ongeveer negentig procent van het meubilair gedoneerd.”

Zo ontstond een plek die voelt als een huiskamer, met kleinere hoekjes en een warme sfeer. Bezoekers hielpen mee om de ruimte in te richten. Daarmee werd het letterlijk en figuurlijk hun plek.

“Dat maakt dat mensen samen de ruimte hebben ingenomen en gemaakt.”

Ook de kernwaarden zijn zichtbaar aanwezig. Ze zijn samen ontwikkeld en staan ingelijst in de ruimte. De waarden zijn onder andere eigen regie, gelijkwaardigheid, inclusie, vertrouwen, menselijkheid, ervaringskennis, ruimte en samen.

Wat inwonersparticipatie oplevert

Voor Nick is de opbrengst van inwonersparticipatie vooral zichtbaar in de verhalen van bezoekers. Mensen die eerst alleen kwamen kijken, blijven terugkomen. Mensen die zich opgegeven voelden, nemen weer initiatief. Bezoekers gaan elkaar buiten De Ruimte opzoeken. Rond de feestdagen vierden mensen samen kerst of lieten zij samen de hond uit.

“De Ruimte is voor ons al geslaagd omdat mensen elkaar weer tot hand en voet zijn,” zegt Nick. “Er is iets van een dragende gemeenschap ontstaan die niet afhankelijk is van onze aanwezigheid.”

Een voorbeeld dat hem raakt, is dat van een bezoeker die eerst vooral kwam als deelnemer en inmiddels vrijwilliger is. Zij ontwikkelt trainingen, begeleidt een herstelwerkgroep en organiseert creatieve activiteiten.

“Op het moment dat je mensen eigenaarschap teruggeeft en ruimte en tijd geeft om zichzelf te ontwikkelen, kunnen dit soort dingen ontstaan.”

Dat is precies wat De Ruimte zichtbaar maakt: inwonersparticipatie gaat over meepraten, meebouwen, meedoen en ervaren dat je van betekenis bent.

Wat dit vraagt van professionals

Inwonersparticipatie vraagt volgens Nick vooral om een andere houding. Begin bij de vraag wat mensen zelf zien, voelen en nodig hebben.

“Als je echt inwoners wilt laten participeren, dan moet dat geen bijzaak zijn, maar hoofdzaak.”

Dat vraagt tijd, geduld en de bereidheid om professionele reflexen los te laten.

“Je moet je professionaliteit soms kunnen loslaten. Je moet elkaar ontmoeten van mens tot mens.”

Dat is in de praktijk soms zoeken. Ook Nick merkt bij zichzelf de neiging om oplossingen aan te dragen of dingen snel te organiseren. Bij De Ruimte probeert hij bewust vaker op zijn handen te zitten.

“Laat het maar vanuit mensen zelf komen. Er komen hele goede ideeën uit.”

Lessen voor andere projecten

Voor andere projecten binnen Vitale Gelderse Vallei heeft Nick een duidelijke boodschap: ga naar de plekken waar mensen zijn. Blijf weg uit vergaderstand en zoek het gesprek op in de leefwereld van inwoners.

“Ga in gesprek. Neem de tijd. Ga naar buurthuizen, naar plekken waar mensen samenkomen. Ga die professionele setting uit.”

Volgens Nick zit er veel kennis, energie en creativiteit bij inwoners zelf. Die komt naar boven als mensen zich gehoord, gezien en gewaardeerd voelen.

“Als mensen eigenaarschap ervaren, gaan mensen vliegen.”

Daarmee is inwonersparticipatie een manier om vanaf het begin beter te begrijpen wat nodig is. En om projecten te ontwikkelen die aansluiten bij het dagelijks leven van inwoners.

Wat kunnen we meenemen?

De ervaring van De Ruimte laat zien dat inwonersparticipatie praktisch kan beginnen. Een paar lessen springen eruit:

• Begin met luisteren naar het verhaal van inwoners.
• Neem tijd om vertrouwen op te bouwen.
• Maak de stem van inwoners zichtbaar en belangrijk.
• Wees duidelijk over de ruimte voor invloed.
• Laat ideeën ontstaan vanuit de mensen om wie het gaat.
• Deel verhalen, omdat die laten zien wat een aanpak betekent in het echte leven.

In gesprek gaan en tijd nemen

Als Nick één advies mag geven aan projectleiders die inwoners meer willen betrekken en zoeken naar een eerste stap, hoeft hij niet lang na te denken.

“Ga in gesprek. Neem de tijd.”

Daar begint inwonersparticipatie. Als bewuste keuze om de leefwereld van inwoners serieus te nemen. De Ruimte laat zien wat er dan kan ontstaan: een plek die wordt bezocht én gedragen door de mensen voor wie zij bedoeld is.